تفاوت دستگاه نوروفیدبک با tDCS (دستگاه تحریک الکتریکی مغز)

اگر می خواهید بدانید tDCS (دستگاه تحریک الکتریکی مغز) با نوروفیدبک دقیقا چه تفاوتی دارند بهتر است در ابتدا هر کدام را بشناسید و بعد سراغ کاربرد ها، مزایا، محدودیت ‌ها و هزینه آنها بروید. نکته مهم این است که هر دو روش در حیطه پزشکی و توانبخشی بررسی و استفاده می ‌شوند. برای کسب اطلاعات بیشتر تفاوت این دو دستگاه تا انتهای مطلب همراه  ما باشید.

دستگاه نوروفیدبک

نوروفیدبک چیست و چگونه کار می ‌کند؟

نوروفیدبک (EEG-Neurofeedback) روشی مبتنی بر ثبت امواج مغزی با EEG است که به فرد بازخورد لحظه‌ ای می دهد. در این روش چند سنسور کوچک روی سر قرار می گیرند تا امواج مغزی را دریافت کنند و همان لحظه نتیجه به صورت تصویر، انیمیشن یا ویدئو روی نمایشگر دیده می ‌شود. هر زمان که مغز شما آرام ‌تر، متمرکزتر یا در وضعیت مطلوب ‌تری قرار بگیرد، کیفیت تصویر بهتر و شفاف ‌تر خواهد شد. این بازخورد فوری باعث می‌ شود مغز به مرور الگوهای درست را یاد بگیرد و خودش را بهتر مدیریت کند. به زبان ساده تر نوروفیدبک شبیه به تمرین دادن مغز بدون دارو و معمولا بدون درد است.

tDCS چیست و چه اثری دارد؟

tDCS مخفف Transcranial Direct Current Stimulation  است. در این روش با قرار دادن الکترود ها روی پوست سر، جریان مستقیمِ بسیار ضعیف برای مدت مشخص اعمال می‌ شود تا تحریک ‌پذیری نواحی مغز به صورت موقت تغییر کند.
در واقع دستگاه الکتریکی تحریک مغز به ‌خاطر سادگی اجرا، غیرتهاجمی بودن و هزینه پایین‌ تر در سال‌ های اخیر هم در پژوهش ‌های علوم اعصاب و هم در ارزیابی و درمان برخی اختلالات مورد استفاده قرار گرفته است. بر اساس نتایج مطالعات و گزارش‌ های جدید، tDCS در برخی شرایط می‌ تواند پتانسیل درمانی از جمله در دردهای مزمن عصبی، بیماری پارکینسون، بهبود پس از سکته مغزی، وزوز گوش، آسیب ‌های نخاعی و مغزی، افسردگی و تعدادی مشکلات دیگر را داشته باشد.

مطالب مرتبط:

بهترین دستگاه نوروفیدبک برای شروع کار

تاثیر tDCS در بهبود اضطراب و استرس

مزایا و معایب نوروفیدبک

انواع دستگاه نوروفیدبک

جدول مقایسه دستگاه های نوروفیدبک و  tDCS

تفاوت ‌های اصلی دستگاه های tDCS (دستگاه تحریک الکتریکی مغز) با نوروفیدبک

• هدف و انتظار

نوروفیدبک زمانی انتخاب مناسبی است که بخواهید به ‌صورت تدریجی توانایی خود تنظیمی و خود کنترلی مغز را یاد بگیرید یعنی فرد با انجام تمرین‌ های تکراری و پیوسته کم ‌کم می ‌آموزد الگوی فعالیت مغزی خود را بهتر مدیریت و تنظیم کند. در مقابل اگر هدف شما کاهش یا افزایش تحریک‌ پذیری مغز در کوتاه ‌مدت و بر اساس یک پروتکل مشخص باشد، tDCS گزینه مناسب ‌تری است. در این روش تاکید اصلی بر اثر مستقیم و فیزیولوژیک جریان الکتریکی بر عملکرد مغز قرار دارد.

• کاربرد ها و اینکه برای چه کسی مناسب ‌تر است

هر دو روش برای موضوعاتی مثل توجه، خلق، خواب و توانبخشی بررسی شده اند و میزان پاسخ دهی در مشکلات مختلف یکسان نیست. تصمیم درست وابسته به تشخیص، هدف درمانی و شواهد مرتبط با همان مشکل است.

• کیفیت مرکز و اجرای پروتکل

نتیجه تا حد زیادی به اجرا وابسته است. در نوروفیدبک کیفیت ثبت  EEG، انتخاب پروتکل و روند آموزش اهمیت زیادی دارد. در حالی که در  tDCS محل الکترود ها، شدت جریان، مدت زمان و رعایت نکات ایمنی تعیین کننده هستند.

• ایمنی و عوارض احتمالی

عوارض tDCS معمولا خفیف و موقتی هستند مثل گزگز، خارش، کمی تحریک پوستی و گاهی سردرد خفیف. از طرف دیگر نوروفیدبک هم معمولا عارضه قابل‌ توجهی به دنبال ندارد.

• مقایسه هزینه روش ها

به ‌طور معمول نوروفیدبک هزینه بالاتری دارد چون سیستم  EEG، نرم‌افزار و تجهیزات تخصصی ‌تری می ‌خواهد و خیلی وقت ‌ها تعداد جلسات هم بیشتر می ‌شود ولی tDCS  اقتصادی‌تر است چون دستگاه ساده ‌تر و مصرفی‌ های کم‌ هزینه ‌تری دارد و معمولا در دوره زمانی سبک تر و کوتاه تری انجام می شود.

کدام روش منطقی ‌تر است و بهتر است؟

به طور کلی همانطور که در طول مطلب اشاره کردیم نوروفیدبک مغز را با بازخورد و تمرین به خود تنظیمی آموزش می ‌دهد در حالی که  tDCS با جریان ضعیف، تحریک پذیری مغز را موقتا تغییر می ‌دهد تا برخی عملکرد ها تقویت یا تعدیل شوند. تصمیم گیری روش مناسب برای هر شخص توسط پزشک متخصص تشخیص داده می شود.

سوالات متداول کاربران

اثر کدام روش سریع‌ تر دیده می ‌شود؟

برای همه یکسان نیست بلکه به هدف، شدت مشکل و کیفیت اجرا بستگی دارد. نوروفیدبک معمولا به تمرین و جلسات بیشتر نیاز دارد و tDCS هم معمولا به ‌صورت دوره‌ای و چند جلسه‌ ای انجام می ‌شود.

آیا tDCS دردناک است؟

معمولا نه؛ بیشتر افراد فقط گزگز یا خارش خفیف را حس می‌ کنند.

آیا می ‌شود نوروفیدبک و tDCS را همزمام با هم انجام داد؟

در برخی پروتکل ‌های پژوهشی و بالینی این ترکیب انجام می ‌شود اما فقط باید زیر نظر متخصص و با رعایت ایمنی و تناسب فردی انجام شود.