درمان اختلالات خواب با نوروفیدبک
درمان اختلالات خواب با نوروفیدبک موضوعی است که این روزها به عنوان یکی از موثرترین روش های بهبود مشکلات خواب شناخته می شود. برای بسیاری از ما پیش آمده که در دوره ای کوتاه نتوانیم درست بخوابیم و با مسائلی مانند بی خوابی، بد خوابی یا از خواب پریدن روبه رو شویم. اگر این مشکلات بعد از مدت کوتاهی برطرف نشوند، لازم است آن ها را جدی بگیریم و به دنبال علت و روش مناسب درمان باشیم.
بی توجهی به اختلالات خواب می تواند در طولانی مدت پیامدهای جسمی و روانی ایجاد کند. یک فرد بالغ معمولا به طور متوسط به هفت تا هشت ساعت خواب در شبانه روز نیاز دارد. کم تر یا بیش تر شدن این میزان، نشانه وجود مشکل در الگوی خواب است. مغز و بدن برای بازیابی انرژی و عملکرد درست به خواب کافی نیاز دارند و هر نوع اختلال در آن می تواند روی تمرکز، خلق وخو و کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد.
در این مقاله بررسی می کنیم نوروفیدبک چیست، چگونه به خواب مربوط می شود، برای چه افرادی مفید تر است، چه محدودیت هایی دارد و هنگام انتخاب این روش باید به چه نکاتی توجه کنید.
اختلالات خواب چیست؟
اختلالات خواب فقط به معنی کم خوابیدن نیست. در واقع اختلالات خواب گروهی از بیماری ها هستند که توانایی فرد برای خوابیدن به طور منظم را تحت تاثیر قرار می دهند. بی خوابی معمولا به صورت مشکل در به خواب رفتن، در خواب ماندن یا بیدار شدن زودتر از موعد تعریف می شود، آن هم در شرایطی که فرد فرصت کافی برای خواب دارد و این مشکل باعث اختلال در عملکرد روزانه، تمرکز، خلق وخو یا انرژی او می شود.
بیخوابی می تواند کوتاه مدت یا مزمن باشد. حتی ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد و اغلب با استرس، فشارهای خانوادگی یا یک رویداد ناراحت کننده شروع می شود. نوع مزمن معمولا یک ماه یا بیشتر ادامه دارد و ممکن است با شرایط پزشکی، داروها، سایر اختلالات خواب، مصرف کافئین، الکل یا سبک زندگی نامنظم مرتبط باشد.
علائم شایع اختلالات خواب
علائم می توانند بسته به شدت و نوع اختلال خواب تفاوت داشته باشند. همچنین ممکن است درصورت ناشی شدن اختلال خواب از یک بیماری دیگر، علائم متفاوتی بروز کند. با این وجود، علائم عمومی اختلالات خواب شامل موارد زیر است:
- دیر خوابیدن
- بیدار شدن های مکرر در طول شب
- بیدار شدن خیلی زود در صبح
- خوابیدن در زمان های نامناسب
- احساس خواب ناکافی
- خستگی روزانه
- کاهش تمرکز و حافظه
- تحریک پذیری یا افت خلق
- افسردگی
- نداشتن تمرکز
- مشکلات جسمی
این علائم فقط آزاردهنده نیستند بلکه ادامه دار شدن آن ها می تواند کیفیت زندگی را پایین بیاورد و حتی با مشکلاتی مثل درد مزمن، اختلال تمرکز و کاهش عملکرد روزانه همراه شود.
نوروفیدبک چیست و چگونه عمل می کند؟
نوروفیدبک نوعی بیوفیدبک مغزی است. در این روش فعالیت الکتریکی مغز معمولا با EEG ثبت می شود و فرد بازخورد لحظه ای دریافت می کند. تا به تدریج یاد بگیرد الگوهای مغزی خود را بهتر تنظیم کند. درواقع نوروفیدبک روشی برای آموزش خود تنظیمی عملکرد مغز از طریق اندازه گیری امواج مغزی و ارائه بازخورد معرفی کرده اند.
به عبارت دیگر اگر مغز در وضعیت برانگیختگی بیش از حد باشد، خوابیدن سخت می شود. نوروفیدبک تلاش می کند با تمرین های تکرار شونده، مغز را به سمت الگوهای متعادل تر هدایت کند. همین ویژگی باعث شده که از آن به عنوان یک روش کمکی برای مشکلاتی مانند اضطراب، تمرکز و در بعضی موارد اختلالات خواب استفاده شود.
مطالب مرتبط:
تفاوت دستگاه نوروفیدبک با دستگاه tDCS
بهترین دستگاه نوروفیدبک برای شروع کار
هدف نوروفیدبک در درمان اختلالات خواب
معمولا هدف نوروفیدبک در زمینه اختلالات خواب این است که:
- شدت برانگیختگی ذهنی قبل از خواب کمتر شود.
- تنظیم امواج مغزی مرتبط با آرام سازی بهتر انجام شود.
- کیفیت خواب شبانه افزایش یابد.
- زمان لازم برای به خواب رفتن کاهش پیدا کند.
- بیدارشدن های مکرر شبانه کمتر شود.
درمان اختلال خواب با نوروفیدبک چگونه است؟
همانطور که گفتیم نوروفیدبک روشی نوین و موثر برای درمان اختلالات خواب و بهبود کیفیت آن است. در این شیوه، مغز با دریافت بازخورد، یاد می گیرد الگوهای فعالیت الکتریکی خود را اصلاح کند تا فرد خوابی آرام تر و منظم تر داشته باشد.
با ادامه جلسات نوروفیدبک، مراجعه کنندگان به تدریج مهارت بهتری در کنترل و مدیریت خواب خوب پیدا می کنند. معمولا تعداد جلسات بسته به سن و شدت مشکل بین 20 تا 60 جلسه متغیر است. این روش بدون نیاز به دارو انجام می شود و چون طبیعی و بدون عوارض دارویی است به همین دلیل بهعنوان راهی ایمن برای بهبود خواب شناخته می شود.
درمان اختلالات خواب با نوروفیدبک در کودکان
همان طور که گفته شد، اختلالات خواب انواع مختلفی دارند و برخی از آنها شدت بیشتری دارند مانند شب ادراری، خواب گردی، صحبت کردن در خواب، ترس های شبانه و اضطراب هنگام خواب. این مشکلات در کودکان شایع تر هستند. نوروفیدبک با ایجاد تعادل و تقویت فعالیت سلول های مغزی، بدون هیچ گونه عوارضی به درمان این اختلالات کمک خواهد کرد. این روش برای کودکان بسیار مناسب است زیرا هم ایمن است و هم خطری برای آنها ایجاد نمی کند.
درمان اختلالات خواب با نوروفیدبک در بزرگسالان
بزرگسالان نیز ممکن است با اختلالات خواب رو به رو شوند و نوروفیدبک برای آنها نیز نتیجه بخش است. می توان گفت نوروفیدبک یکی از ساده ترین و موثرترین راه های درمان مشکلات خواب محسوب می شود. بیشترین اثر بخشی این تکنولوژی در بازه سنی 4 تا 45 سال مشاهده شده اما طبق مشاهدات افراد خارج از این محدوده نیز معمولا نتایج بسیار خوبی از آن دریافت می کنند.
چه کسانی باید قبل درمان اختلال خواب با نوروفیدبک ارزیابی دقیق تری شوند؟
همه اختلالات خواب شبیه هم نیستند. گاهی مشکل اصلی آپنه خواب، سندرم پای بی قرار، اختلالات ریتم شبانه روزی، افسردگی، مصرف دارو یا بیماری جسمی است. به همین دلیل تشخیص درست قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد و گاهی پزشک یا درمانگر خواب، شرح حال، معاینه و حتی مطالعه خواب را توصیه می کند.
مزایای درمان اختلالات خواب با نوروفیدبک
مهم ترین مزایا عبارت اند از:
- غیرتهاجمی بودن
- بدون نیاز به دارو
- قابلیت استفاده به عنوان درمان مکمل
- امکان شخصی سازی پروتکل
- کمک احتمالی به کاهش استرس و آرام سازی ذهن
- مناسب برای افرادی که به روش های رفتاری علاقه دارند.
عوارض و محدودیت های درمان اختلال خواب با نوروفیدبک
بهتر است بدانید در اغلب منابع نوروفیدبک روشی با خطر پایین معرفی می شود اما این به معنی بدون نقص بودن آن نیست. بعضی افراد ممکن است در ابتدای جلسات مواردی مثل خستگی ذهنی، سردرد خفیف، تحریک پذیری، خواب آلودگی یا گاهی برعکس، تغییر موقت در الگوی خواب را تجربه کنند. همچنین از جمله محدودیت های آن می توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- برای همه افراد نتیجه یکسان ندارد.
- کیفیت مراکز ارائه دهنده بسیار متفاوت است.
- هنوز شواهد علمی درباره اثربخشی قطعی آن محدود است.
- اگر علت اصلی بی خوابی چیز دیگری باشد ممکن است اثر کمی داشته باشد.
- جایگزین تشخیص پزشکی و درمان اصلی نیست.
سوالات پرتکرار کاربران
آیا نوروفیدبک برای بی خوابی واقعا جواب می دهد؟
برای بعضی افراد بله، اما نه به صورت تضمینی. مطالعات نشان می دهند ممکن است در کیفیت خواب ادراکی و برخی علائم کمک کننده باشد.
نوروفیدبک بعد از چند جلسه اثر می کند؟
بسته به فرد، شدت مشکل و پروتکل درمانی متفاوت است. بعضی افراد زودتر تغییر حس می کنند و بعضی نیاز به جلسات بیشتری دارند.
آیا نوروفیدبک جایگزین قرص خواب است؟
نه لزوما. برای برخی افراد می تواند گزینه مکمل یا بخشی از برنامه درمان باشد اما تصمیم درباره کاهش یا قطع دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
آیا نوروفیدبک عوارض دارد؟
همانطور که گفتیم معمولا عوارض جدی گزارش نمی شود اما برخی افراد ممکن است خستگی، سردرد خفیف، تغییرات موقت خلق یا تغییر موقت در خواب را تجربه کنند.
