تحریک مغناطیسی مغز (TMS) – کاربردهای درمانی
تحریک مغناطیسی مغز یا Transcranial Magnetic Stimulation (TMS) روشی جدید، غیرتهاجمی و کاربردی در حوزه علوم اعصاب و سلامت روان است که در سال های اخیر توجه بسیاری از پزشکان و پژوهشگران را جلب کرده است. در این روش با کمک پالس های مغناطیسی فعالیت بخش های مشخصی از مغز تنظیم می شود و به همین دلیل به عنوان یک گزینه موثر برای کمک به درمان برخی اختلالات عصبی و روان پزشکی شناخته می شود.
اجرای ساده، ایمنی بالا و نتایج امیدبخش باعث شده اند TMS خیلی سریع در درمان های نوین جایگاه مهمی پیدا کند. در ادامه با کاربردها، مزایا و شیوه عملکرد این روش بیشتر آشنا می شویم.
تحریک مغناطیسی مغز (TMS) چیست و چه کاربردی دارد؟
تحریک مغناطیسی مغز که با نام Transcranial Magnetic Stimulation یا TMS شناخته می شود یکی از روش های پیشرفته و غیرتهاجمی در درمان اختلالات مغزی و روان پزشکی است. این تکنیک با استفاده از میدان های مغناطیسی کنترل شده فعالیت بخش های خاصی از مغز را تغییر می دهد و به تنظیم عملکرد نورون ها کمک می کند. در سال های اخیر این روش به دلیل ایمنی بالا، عدم نیاز به جراحی و نتایج درمانی قابل توجه به یکی از گزینه های مهم در درمان های نوین سلامت روان تبدیل شده است. بسیاری از متخصصان از TMS به عنوان درمان مکمل یا جایگزین در مواردی استفاده می کنند که روش های معمول مانند دارو درمانی یا روان درمانی پاسخ کافی نداشته اند. توجه داشته باشید ازآنجایی که در این روش از تکانه های الکتریکی مکرر استفاده می شود، به آن تحریک مغناطیسی مغز مکرر (rTMS) نیز گفته می شود.
تحریک مغناطیسی مغز چگونه عمل میکند؟
مغز انسان از میلیاردها سلول عصبی تشکیل شده که با سیگنال های الکتریکی با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند. در برخی اختلالات روانی یا عصبی، فعالیت این شبکه ها دچار اختلال یا عدم تعادل می شود. در روش TMS یک سیم پیچ الکترومغناطیسی روی ناحیه مشخصی از سر قرار می گیرد. این دستگاه پالس های مغناطیسی کوتاه و کنترل شده تولید می کند که می توانند فعالیت نورون های همان ناحیه را افزایش یا کاهش دهند. هدف از این کار بازگرداندن تعادل عملکردی مغز است.
از جمله ویژگی های مهم این جلسات درمانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیمار کاملا هوشیار است و نیازی به بیهوشی ندارد.
- درمان بدون جراحی و بدون درد قابل توجه انجام می شود.
- هر جلسه معمولا بین 30 تا 60 دقیقه طول می کشد.
- اغلب برنامه درمانی چند هفته و به صورت چند جلسه در هفته انجام می شود.
- پس از جلسه، فرد می تواند فعالیت های عادی روزانه خود را ادامه دهد.
به دلیل تکرار پالس ها در جلسات درمانی، این روش اغلب با عنوان تحریک مغناطیسی مغز مکرر یا rTMS نیز شناخته می شود.
مهم ترین کاربرد های درمانی تحریک مغناطیسی مغز مکرر (rTMS)
دامنه کاربرد TMS در حال گسترش است و امروزه در درمان یا کنترل بسیاری از اختلالات عصبی و روانی مورد استفاده قرار می گیرد.
افسردگی مقاوم به درمان
یکی از اصلی ترین موارد استفاده TMS، درمان افسردگی شدید است به خصوص زمانی که داروها یا روان درمانی به اندازه کافی موثر نباشند. تحریک قشر پیشانی مغز می تواند به بهبود خلق، افزایش انرژی و کاهش علائم افسردگی کمک کند.
اختلال وسواس فکری ـ عملی (OCD)
در برخی افراد مبتلا به وسواس، بخش هایی از مغز بیش از حد فعال هستند. تنظیم این فعالیت ها با TMS می تواند شدت افکار مزاحم و رفتارهای اجباری را کاهش دهد.
توانبخشی پس از سکته مغزی
TMS می تواند با تحریک بخش های مرتبط با حرکت، روند بازیابی عملکرد های حرکتی را تقویت کند.
اسکیزوفرنی
در برخی بیماران، این روش برای کاهش توهم های شنیداری مورد استفاده قرار می گیرد.
اختلالات شناختی مانند آلزایمر
تحریک شبکه های عصبی مرتبط با حافظه و یادگیری ممکن است به بهبود عملکرد شناختی کمک کند.
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
این روش می تواند در بهبود کنترل هیجانات، کاهش اضطراب و مدیریت پاسخ های شدید ترس در مبتلایان به PTSD موثر باشد.
بیماری پارکینسون
تحریک نواحی حرکتی مغز ممکن است به کاهش برخی مشکلات حرکتی مانند لرزش یا اختلال تعادل کمک کند.
کمک به ترک سیگار و وابستگی به نیکوتین
با تاثیر بر سیستم پاداش مغز، TMS میتواند میل به مصرف نیکوتین را کاهش دهد.
عوارض احتمالی تحریک مغناطیسی مغز
این روش معمولا ایمن در نظر گرفته می شود و بیشتر عوارض آن موقتی و بسیار خفیف هستند. هرچه تعداد جلسات بیشتر شود، شدت و هم تعداد این عوارض کمتر خواهد شد. عوارض شایع شامل موارد زیر است:
- حساسیت یا ناراحتی در محل قرارگیری دستگاه
- سردرد یکی از رایج ترین عوارض است و ممکن است برای برخی از افراد رخ دهد.
- انقباض یا گزگز عضلات صورت
- احساس سبکی سر یا سرگیجه کوتاه مدت در طول جلسه یا پس از آن.
همانطور که گفتیم عوارض جدی بسیار نادرند اما ممکن است شامل تشنج، تغییرات خلقی شدید یا مشکلات شنوایی در صورت محافظت نکردن از گوش ها باشند. تنظیم دقیق شدت تحریک توسط پزشک نقش مهمی در کاهش خطر عوارض دارد. همچنین ممکن است توصیه شود قبل از جلسه از مسکن های بدون نسخه استفاده کنید. اگر فرد سردرد یا میگرن های مکرر داشته باشد ممکن است TMS سردرد را بدتر کند بنابراین در چنین شرایطی ممکن است لازم باشد درمان برای مدتی متوقف شود یا تغییراتی در آن انجام شود.
آمادگی های لازم پیش از انجام تحریک مغناطیسی مغز
یکسری از افراد باید قبل از انجام TMS ارزیابی شوند و پیش از شروع درمان، پزشک وضعیت جسمی و روانی فرد را بررسی کند تا مطمئن شود این روش مناسب است. اطلاع دادن موارد زیر به پزشک ضروری است:
- بارداری یا قصد بارداری
- وجود ایمپلنت یا قطعات فلزی در بدن
- مصرف داروها یا مکمل ها
- سابقه تشنج یا صرع
- ابتلا به اختلال دو قطبی یا سایر بیماری های روانی
- آسیب های مغزی مثل تومور مغزی یا سکته قبلی
- سردردهای شدید یا مزمن
- به کار گیری دوباره این روش درمان
rTMS یک روش غیرتهاجمی است و معمولا به صورت سرپایی انجام می شود. در بیشتر موارد هم نیازی نیست کسی بعد از جلسه درمان شما را تا خانه همراهی کند. این بررسی ها تنها به ایمن تر شدن روند درمان کمک می کنند.
مراقبتهای بعد از تحریک مغناطیسی مغز (TMS)
از آنجا که این روش غیرتهاجمی است معمولاً محدودیت خاصی بعد از جلسه وجود ندارد و فرد می تواند به فعالیت های روزانه بازگردد. تنها در برخی افراد سر درد خفیف و موقتی دیده می شود که طبیعی است. در صورت اثربخشی درمان، کاهش علائم ممکن است طی چند هفته قابل مشاهده باشد. گاهی نیز برای حفظ نتایج، جلسات تقویتی یا دوره های تکراری درمان توصیه می شود. ادامه دارو درمانی یا روان درمانی در کنار TMS می تواند احتمال بازگشت علائم را کاهش دهد.
کلام آخر
تحریک مغناطیسی مغز (TMS) یکی از روش های مدرن و غیرتهاجمی برای تنظیم فعالیت مغزی است که می تواند در درمان طیف وسیعی از اختلالات روانی و عصبی مفید باشد. ایمنی بالا، عدم نیاز به جراحی و امکان انجام سرپایی، این روش را به گزینه ای مهم در پزشکی امروز تبدیل کرده است. با وجود نتایج امیدوارکننده، تصمیم گیری درباره انجام این درمان باید حتما با نظر متخصص و پس از ارزیابی کامل شرایط فرد انجام شود.
