بیش فعالی چیست؟ انواع آن را بشناسید!
اما بیش فعالی چیست؟ اختلال بیش فعالی یکی از رایجترین اختلالات روانپزشکی در سطح جهان و بهویژه در سنین کودکی به شمار میرود. از این رو، در مجموعه مقالات آینده به بررسی این اختلال خواهیم پرداخت و به همراه یکدیگر خواهیم دید که بیش فعالی چه ماهیتی دارد، علائم آن چیست و چه روشهایی برای درمان یا مدیریت آن وجود دارد.
آیا این اختلال تنها مختص کودکان است یا در بزرگسالان نیز وجود دارد؟ آیا والدین واقعاً میدانند چگونه با فرزندان بیش فعال خود برخورد کنند؟ اگر به دنبال پاسخ به این سوالات هستید، با مطالعه سری مقالات ما در سایت نورومدیکا همراه ما باشید.
اینکه هر کودکی را که زیاد بازی میکند و شما را به چالش میکشد، بیش فعال بنامید، کاملاً نادرست است. کودکان بهطور طبیعی دارای انرژی بالایی هستند و معمولاً در طول روز فعالیت زیادی دارند.
بسیاری از والدین با مشاهده فعالیتهای شلوغ و پر جنب و جوش فرزندانشان نگران میشوند که آیا فرزندشان دچار بیش فعالی است یا خیر.
تعدادی از کودکان بسیار فعال هستند، اما وقتی زمان توقف بازی فرامیرسد، قادرند به راحتی بازی را متوقف کرده و یک جا بنشینند.
این کودکان ممکن است در حال حاضر در حال بازی باشند و توپ را به دیوار بزنند و پس از ده دقیقه با یک کتاب بیسروصدا در گوشهای نشسته باشند.
در مقابل، برخی دیگر از کودکان نمیتوانند خود را کنترل کرده و بازی را متوقف کنند و به آرامش بنشینند. این کودکان به طور مداوم بیقرارند.
آنها ممکن است وسایل را جابهجا کنند، بیوقفه صحبت کنند و یا حتی پس از درخواست متوقف شدن، دوباره به دویدن ادامه دهند. به همین دلیل، این کودکان بهراستی فراتر از صرفاً فعال بودن هستند و متخصصان آنها را به عنوان بیش فعال شناسایی میکنند.
این رفتارها عمدی و از روی قصد نیستند؛ بلکه این کودکان نیاز دارند به حرکت ادامه دهند و هنوز توانایی لازم برای مدیریت و کنترل این انرژی را به دست نیاوردهاند.
علاوه بر این، کودکان بیش فعال در معرض خطر ابتلا به اختلالات رفتاری، مشکلات شخصیتی و سوء مصرف مواد قرار دارند. همچنین، ممکن است به علت عدم توجه در زمینههای تحصیلی، شغلی و حتی زندگی شخصی خود با چالشهایی مواجه شوند.
بنابراین، ضروری است که به دنبال راهحل باشید و افزایش آگاهی شما در این زمینه اهمیت بالایی دارد. به عنوان والدین، آشنایی با این اختلال و یافتن راههای مناسب برای مدیریت و درمان آن به شما کمک میکند تا نه تنها از این چالش عبور کنید، بلکه عزت نفس و آینده کودک خود را نیز حفظ کنید.
در ادامه، به بررسی علمی این اختلال و انواع آن خواهیم پرداخت. اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) یکی از شایعترین اختلالات روانی در سطح جهانی و در میان کودکان محسوب میشود. به همین جهت، در مقالات آینده به تبیین این اختلال و تحلیل مفاهیم، علائم و روشهای درمان یا کنترل آن خواهیم پرداخت.
آیا این اختلال تنها به کودکان محدود میشود یا در بزرگسالان نیز قابل مشاهده است؟ آیا والدین بهراستی میدانند چگونه باید با فرزندان بیش فعال خود تعامل کنند؟ اگر به دنبال پاسخ این سوالات هستید، با ما در سایت نورومدیکا همراه باشید.
بیش فعالی چیست؟
واقعاً بیش فعالی چیست و چه معنایی دارد و از نظر علمی به چه افرادی این لقب داده میشود؟ این پرسش پیچیدهای است که ذهن بسیاری از والدین را به خود مشغول کرده، زیرا تشخیص دقیق این اختلال ممکن است دشوار و گیجکننده باشد.
اختلال کمتوجهی-بیشفعالی، که به اختصار ADHD نامیده میشود، نوعی اختلال رفتاری و رشدی به شمار میآید.
در این حالت، معمولاً فرد، چه کودک و چه بزرگسال، قادر به تمرکز و دقت لازم در یک فعالیت خاص نیست. فرآیند یادگیری در وی کندتر از حد معمول است و تحرک بدنیاش نیز به طور غیرعادی زیاد است. این اختلال معمولاً با فقدان توجه، فعالیت بیش از حد و رفتارهای تکانشی یا ترکیبی از این موارد همراه است.
ADHD در واقع شامل یک الگوی پایدار از چالشهاست که عموماً در دوران کودکی آغاز میشود. این کودکان به سه علامت اصلی زیر دچار میباشند:
- کمبود توجه: کودک به راحتی حواسش پرت میشود و نمیتواند حتی برای زمان کوتاهی بر روی یک کار تمرکز کند.
- بیش فعالی: میزان فعالیت و تحرک او به شدت بالاست.
- تکانشگری: او بدون تفکر و به طور ناگهانی اقدام به انجام کارها میکند.
این کودکان برای تمرکز به شدت تلاش میکنند و این کار میتواند آنها را بسیار خسته کند. یادگیری برای آنها به کندی پیش میرود و فعالیت بدنی زیادی دارند و ممکن است کارهایی را بدون فکر کردن و گاهی خطرناک انجام دهند.
اما نشانههای بیش فعالی چیست؟ غالباً پیش از ورود کودک به مدرسه ظاهر میشود. این علائم شامل مشکلات در مدیریت وظایف، حواسپرتی، عدم توانایی در انجام کارهای دشوار و ناتوانی در حفظ توجه در حین انجام یک فعالیت است.
بیش فعالی معمولاً با بیقراری، صحبت کردن زیاد و ناآرامی در کودک خود را نشان میدهد. علامت اصلی آن، وجود الگویی پایدار است که باعث اختلال در عملکرد یا رشد کودک میگردد.
علائم بیش فعالی معمولاً در دو یا چند زمینه از زندگی فرد، مانند خانه، مدرسه، محل کار و روابط اجتماعی، بیشتر از سایر نقاط قابل مشاهده است.
برای تشخیص این اختلال، لازم است که این نشانهها به گونهای بروز پیدا کنند که رفتارهای فرد به طور قابل توجهی از آنچه که در سنین رشد از او انتظار میرود، فراتر باشد. به عبارت دیگر، کودک باید بهطور معناداری نسبت به دیگر همسالانش بیش فعالتر باشد.
برای تشخیص ADHD، برخی از این علائم باید قبل از رسیدن فرد به سن دوازده سالگی ظاهر شوند و این علائم باید حداقل به مدت شش ماه ادامه داشته باشند.
انواع بیش فعالی چیست؟
در این بخش به بررسی بیش فعالی چیست و انواع آن را خواهیم پرداخت تا درک بهتری از این اختلال پیدا کنیم. اختلال کم توجهی-بیش فعالی اشکال متنوعی دارد.
رایجترین نوع آن به صورت دشواری در تمرکز، مشکلات در کنترل رفتارهای ناگهانی و فعالیت بیش از حد نشان داده میشود. به طور کلی، این اختلال را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد:
نوع اول: اختلال بیشفعالی چیست؟
این نوع از اختلال، به صورت تکانشگری بروز میکند. کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی-تکانشگر در حفظ توجه و تمرکز مشکلی ندارند، اما نشانههای رفتاری بیش فعالی در آنها به وضوح مشهود است.
این کودکان معمولاً انرژی بالایی دارند و به سختی در یک جا مینشینند. آنها دچار تحریکپذیری بالا هستند و به سرعت عصبانی میشوند. از نشانههای این نوع میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دست و پای آنها ناآرام است و اغلب در حال بازی با دستان خود هستند.
- نمیتوانند مدت زیادی در یک مکان بمانند و باید مدام حرکت کنند. ترک صندلی یا محل نشستن از علائم بارز بیش فعالی است.
- به صورت نمادین “از دیوار راست بالا میروند” که نشاندهنده انرژی زیاد کودک است؛ اگر این رفتار بیش از حد شود، میتواند نشانهای از بیش فعالی فیزیکی باشد.
- نوع دیگری از این اختلال خود را در ایجاد سر و صدا نشان میدهد. افرادی که دچار این نوع بیش فعالی هستند، نمیتوانند بیصدا در یک جا بنشینند و مدام در حال ایجاد صدا هستند.
- این افراد معمولاً در حال حرکت و راه رفتن هستند و این حرکات اغلب نتیجه سرگردانی آنهاست.
- به دلایل ذهنی متعدد، ذهنشان به شدت فعال است و این فعالیت ذهنی باعث زیاد صحبت کردن آنها میشود.
- آنها تحمل انتظار را ندارند و به عنوان مثال، قبل از پایان سؤال، پاسخ میدهند.
- افراد بیش فعال تمایل به تخریب دارند و از این کار لذت میبرند، حتی اگر این کودک در سن ۳۰ سالگی همچنان در حال تخریب باشد، به بهبود زندگیاش اهمیتی نمیدهد.
- آنها بدون فکر و توجه به عواقب کارهایشان را انجام میدهند.
نوع دوم: اختلال کمتوجهی و بیش فعالی چیست؟
این دسته از اختلال به نوع بیتوجهی تعلق دارد. کودکان مبتلا به این نوع، فعالیت فیزیکی کمتری دارند و مشکل اصلی آنها عدم تمرکز و توجه است.
به همین دلیل، شناسایی این اختلال ممکن است دشوار باشد. این افراد حضور جسمانی دارند، اما توجه و حواس آنها به جای دیگری معطوف است و معمولاً به نام نابغههای نادان شناخته میشوند. از نشانههای این اختلال میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- از روی بیدقتی دچار اشتباه میشوند.
- در تمرکز بر روی یک موضوع به مدت بیش از ۵ دقیقه دچار مشکل هستند.
- به صحبتهای دیگران گوش نمیدهند و فقط تظاهر به گوش دادن میکنند.
- در زمان ناراحتی، عکسالعملهای سریع و ناگهانی از خود نشان میدهند.
- در برنامهریزی و سازماندهی هیچ استعدادی ندارند.
- اغلب لوازم و وسایل خود را عمدی و غیرعمدی گم میکنند.
- به دلیل ذهن سرگردان خود، از یک موضوع به موضوع دیگر میپرند و فراموشکار هستند.
- با کوچکترین محرکی مانند صدای بوق ماشین یا تیکتیک ساعت حواسشان پرت میشود.
- به دستورات داده شده توجه نمیکنند.
نوع سوم: اختلال بیش فعالی از نوع ترکیبی
کودکان این دسته، تمام علائم بیتوجهی، بیش فعالی و تکانشگری را به صورت همزمان دارند. این کودکان بسیار فعالاند و بدون تفکر اقدام به انجام کارها میکنند. آنها در توجه، بیشفعالی و کنترل تکانشهای خود با مشکلاتی مواجه هستند. درمان این نوع اختلال معمولاً به زمان و تلاش بیشتری نیاز دارد.
تاریخچه و میزان شیوع اختلال بیش فعالی چیست؟
کودکان مبتلا به بیش فعالی معمولاً از هوش و استعداد بالایی برخوردارند، اما در محیطهای آموزشی با چالشهایی مواجه میشوند. این وضعیت در بزرگسالی نیز ادامه دارد و آنان در جنبههای مختلف زندگی با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم میکنند، چرا که قادر به تمرکز بر تحصیل یا هر فعالیت دیگری نیستند و انرژی و تواناییهایشان را به درستی نمیتوانند هدایت کنند.
شاید تصور کنید که اختلال بیش فعالی پدیدهای است که فقط در عصر صنعتی امروزی ظهور یافته، اما این تصور نادرست است. این اختلال سابقهای طولانی دارد و در طول زمان توسط متخصصان با نامهای مختلفی نظیر میل انفجاری، ناتوانی در کنترل اراده، فزونجنبشی، اختلال نارسایی توجه و اشکال مختلف آن شناسایی شده است.
این عارضه معمولاً در سنین ابتدایی کودکی یا در دوران بلوغ خود را نشان میدهد و بسیاری از این کودکان ممکن است به اختلالات رفتاری دیگری نیز مبتلا باشند، مانند افسردگی یا اختلال دوقطبی.
اختلال ADHD یکی از شایعترین اختلالات رفتاری-رشدی در سنین کودکی و نوجوانی است، به طوری که حدود سه تا پنج درصد از کودکان در سن مدرسه به این اختلال دچار هستند. همچنین این اختلال در پسران به مراتب بیشتر از دختران مشاهده میشود.
بهعبارتی میتوان گفت از هر ۱۰۰ کودک، حدود ۵ نفر ممکن است به ADHD مبتلا باشند و پسران سه برابر بیشتر از دختران در معرض این اختلال قرار دارند.
دختران مبتلا به ADHD عمدتاً نسبت به پسران علائم بیتوجهی بیشتری نشان میدهند، اما در مقایسه با آنان، مشکلات کمتری در ارتباطات اجتماعی دارند و بیشتر در معرض انزوای اجتماعی، اضطراب و افسردگی بوده و کمتر از پسران به اختلالات رفتاری مبتلا میشوند.
این اختلال یکی از چالشهایی است که والدین بسیاری با آن مواجهاند و نگهداری از کودکانی که به این اختلال مبتلا هستند، غالباً دشوار و خستهکننده است.
نگرانی اصلی این است که اگر به این مسئله رسیدگی نشود، ممکن است در سنین بالاتر به مشکلات جدیتری تبدیل شود. عموماً علائم این اختلال با افزایش سن کاهش مییابد، اما رفتارهای تکانشی، ضعف در تمرکز و ریسکپذیری ممکن است تشدید شوند.
این مسائل میتوانند در زمینههای یادگیری، کار و تعاملات اجتماعی فرد اختلال ایجاد کنند. در بزرگسالان مبتلا به ADHD، مواردی مانند افسردگی، اضطراب، کاهش اعتماد به نفس و سوءمصرف مواد شایع است.
به والدینی که دارای فرزندانی مبتلا به بیش فعالی هستند، توصیه میشود که بهتنهایی به دارودرمانی اکتفا نکنند و بهتر است روشهای تربیتی و برخورد صحیح با این کودکان را بیاموزند و از درمانهای مکمل در کنار دارو استفاده نمایند.
