انواع بیش فعالی: از پرتحرکی تا بیتوجهی، سه چهره متفاوت اختلال بیش فعالی را بشناسید
بسیاری از مردم تصور نادرستی درباره اختلال بیش فعالی دارند و فکر میکنند که این اختلال فقط یک نوع دارد. در واقع، انواع بیش فعالی وجود دارد و این اختلال تنها یک نوع نیست.
برای تشخیص درست این اختلال، آشنایی با انواع آن و علائم مربوط به هر نوع ضروری است. هر نوع بیش فعالی نشانههای خاصی دارد. در این مطلب به بررسی انواع بیش فعالی و نشانههای هر کدام خواهیم پرداخت.
در مقالات قبلی به بحث درباره بیماری بیش فعالی، علل و نشانههای آن پرداختیم که میتوانید آنها را در مقالات زیر مطالعه کنید.
اگر احساس میکنید فرزندتان با دیگر کودکان متفاوت است و رفتارهایش، از جمله شیطنت و روش یادگیری، با همسالانش فرق دارد، ممکن است نگران باشید.اگر فکر میکنید مشکلات او در خانه، مدرسه و روابط دوستانه ممکن است به دلیل بیش فعالی باشد، بهتر است با این اختلال و انواع آن آشنا شوید و پس از تشخیص دقیق، از پزشک و مشاور برای درمان کودک خود کمک بگیرید.
بسیاری از والدین نمیدانند که فرزندشان ممکن است به اختلال بیش فعالی-کمتوجهی مبتلا باشد، اگر نشانههای واضحی از بیشفعالی نداشته باشد.
تصور عمومی این است که همه کودکان مبتلا به این اختلال باید بسیار فعال و پرجنبوجوش باشند، اما این تصور نادرست است. بیش فعالی انواع مختلفی دارد و همه کودکان مبتلا لزوماً رفتارهای پرتحرکی ندارند. بنابراین، بهتر است با انواع این بیش فعالی و نشانههای آن آشنا شوید.
انواع بیش فعالی
اختلال بیشفعالی (ADHD) در بزرگسالان و کودکان به شکلهای متفاوتی بروز میکند و ویژگیهای آن در افراد مختلف، یکسان نیست.
علائم این اختلال به شیوههای گوناگون، با ترکیبهای مختلف و در سطوح متفاوتی در افراد ظاهر میشود. علاوه بر این، نشانههای بیشفعالی با تغییر مراحل زندگی، از دوران پیشدبستانی به دبستان، دبیرستان و سپس بزرگسالی، دچار تحول میشوند.
این اختلال معمولاً از سن ۲ سالگی به بعد شروع میشود و سه بعد اصلی دارد: پرتحرکی یا بیشفعالی، کمبود توجه و تمرکز، و تکانشگری (انجام اعمال ناگهانی و غیرقابل پیشبینی). انواع مختلفی از این اختلال وجود دارد و کودکان ترکیبهای متفاوتی از این نشانهها را از خود بروز میدهند.
بیشتر کودکان مبتلا به بیشفعالی، با مشکل تمرکز نیز دستوپنجه نرم میکنند. شایعترین نوع این اختلال، در کودکانی دیده میشود که هم پرتحرک و پرجنبوجوش هستند و هم با کمبود توجه و تمرکز مواجهند.
در برخی از کودکان نیز فقط مشکل پرتحرکی و رفتارهای تکانشگری مشاهده میشود، در حالی که گروه دیگری تنها با مشکل تمرکز روبرو هستند.
اگرچه در اکثر موارد، نشانههای کمبود توجه، تکانشگری و بیشفعالی به طور همزمان در افراد دیده میشود، اما در برخی از مبتلایان، برخی از این نشانهها پررنگتر و آشکارتر هستند. بر این اساس، اختلال بیشفعالی را میتوان به سه نوع اصلی تقسیم کرد:
۱. نوع بیشفعال/تکانشگر
۲. نوع کمتوجه
۳. نوع ترکیبی
هر کدام از این انواع، ویژگیهای خاص خود را دارند و نیازمند رویکردهای درمانی متفاوتی هستند.
1. اختلال بیش فعالی از انواع بیشفعالی-تکانشگری
اختلال بیش فعالی-تکانشگری شایعترین انواع بیش فعالی در کودکان پیش دبستانی است. این کودکان معمولاً مشکلی در حفظ توجه ندارند، اما رفتارهای بیش فعالی و تکانشگری در آنها دیده میشود. نشانههای این اختلال شامل موارد زیر است:
- کودک بیقرار است و مدام در حال حرکت است.
- مهارتهای حرکتی او تنظیم نشده و نمیتواند به راحتی در یک جا بنشیند.
- انرژی زیادی دارد و فعالیتش زیاد است.
- نمیتواند آرام باشد و کارهایش پرسروصدا است.
- به سادگی هیجانزده میشود و آرام نمیگیرد.
- به راحتی در حال حرف زدن است و کنترل بر رفتارهایش ندارد.
- به شیوهای ناگهانی واکنش نشان میدهد و نمیتواند منتظر نوبت بماند.
- از کار گروهی دوری میکند و به راحتی خشمگین میشود.
2. اختلال بیش فعالی از نوع بیتوجهی
این انواع بیش فعالی، کمتر شایع است و فرد در تمرکز مشکل دارد، اما کارهای پیشبینی نشده انجام نمیدهد. کودکان با این اختلال انرژی زیادی ندارند و عمده مشکل آنها عدم توجه است. نشانههای این اختلال شامل موارد زیر است:
- به سادگی دچار حواسپرتی میشود.
- نمیتواند به راحتی تمرکز کند و به جزئیات توجه ندارد.
- کارها را نیمهکاره رها میکند و وسایلش را گم میکند.
- رویاپرداز است و به سختی میتواند از یک موضوع به موضوع دیگر منتقل شود.
- زمان را به درستی درک نمیکند و به سادگی کسل میشود.
3. اختلال بیش فعالی از نوع ترکیبی
این نوع اختلال، رایجترین نوع بیش فعالی است و شامل کودکانی میشود که نشانههای هر سه نوع را نشان میدهند: کمبود توجه، بیش فعالی و تکانشگری.
این کودکان معمولاً پرتحرک هستند و همزمان با مشکل در تمرکز، رفتارهای ناگهانی از خود نشان میدهند. در این حالت، نشانهها باید حداقل به مدت شش ماه ادامه پیدا کند تا اختلال شناسایی شود.
جمعبندی
اختلال بیش فعالی شامل سه نوع اصلی است: بیش فعالی-تکانشگری، بیتوجهی و نوع ترکیبی. هر یک از این انواع نشانهها و ویژگیهای خاص خود را دارند که میتواند بر زندگی روزمره کودک تأثیر بگذارد. تشخیص زودهنگام و مداخله مناسب میتواند به بهبود وضعیت کودک کمک کند.
