نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی یا EEG چیست؟

به طور کلی، اساس تمامی سیستم‌های نوروفیدبک و ثبت فعالیت‌های مغزی بر پایه انواع دستگاه نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی (EEG) است. این دستگاه توانایی ثبت امواج مغزی را دارد و نتایج آن روی نوار مغزی منعکس می‌شود.

امروزه، پژوهش در زمینه فعالیت الکتریکی مغز به یکی از موضوعات جذاب برای دانشمندان و محققان تبدیل شده است. سیگنال‌های به دست آمده از الکتروانسفالوگرام کاربردهای زیادی در تشخیص بیماری‌ها دارند.

درک عواملی که بر تولید سیگنال تأثیر می‌گذارند و فرایند تولید آن‌ها می‌تواند به بهبود روش‌های تشخیص سلامت عملکرد مغز کمک کند. سیگنال EEG شامل الگوهای متنوعی است که بسته به وضعیت‌های حسی و حرکتی متفاوت می‌باشد. تشخیص هر یک از این الگوها نیازمند تجربه و تخصص بالایی است.

نوار مغزی چیست؟

فعالیت الکتریکی مغز با استفاده از دستگاه الکتروانسفالوگرافی ثبت می‌شود. زمانی که این دستگاه سیگنال‌های امواج مغزی را به صورت دیجیتالی یا روی کاغذ به نمایش می‌گذارد، به آن نوار مغزی می‌گویند.

EEG یا نوار مغزی، آزمایشی است که ناهنجاری‌های موجود در امواج مغزی یا فعالیت الکتریکی مغز را شناسایی می‌کند.

نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی برای شناسایی مشکلات مرتبط با فعالیت الکتریکی مغز که می‌توانند به اختلالات مختلف منجر شوند، به کار می‌رود.

اندازه‌گیری‌های ارائه شده در نوار مغزی به منظور تأیید یا رد یک اختلال مورد استفاده قرار می‌گیرد و همچنین اطلاعاتی درباره وضعیت موجود در مغز به پزشک ارائه می‌دهد. نوار مغزی همچنین در تحقیقات علمی نیز کاربرد دارد.

این نوار برای نظارت بر فعالیت مغز در حین جراحی‌های مغزی و نیز برای بررسی وضعیت مغز فردی که در حالت کما قرار دارد، استفاده می‌شود. برخی از اختلالاتی که در آن‌ها نوار مغزی نقش دارد عبارتند از:

• اختلالات تشنجی مانند صرع
• آسیب‌های سر
• التهاب مغز
• تومورهای مغزی
• اختلالات عملکرد مغز
• مشکلات حافظه
• سکته مغزی
• میگرن
• اختلالات خواب
• اعتیاد به مواد مخدر یا الکل

برای آشنایی بیشتر با دستگاه نقشه‌برداری مغزی EEG / qEEG با لورتا نوروفیدبک و بررسی قیمت، خرید و کاربردهای آن، به این مطلب مراجعه کنید.

دستگاه الکتروانسفالوگرافی (EEG) چه عملکردی دارد؟

مغز انسان به‌عنوان یک سیستم الکتروشیمیایی عمل می‌کند. در این سیستم، نورون‌ها با استفاده از فرآیندهای شیمیایی، جریان‌های الکتریکی تولید کرده و با یکدیگر در ارتباط هستند. این جریان الکتریکی موجب تولید انواع مختلف امواج مغزی می‌شود. دستگاه EEG به ثبت و تحلیل این ارتباطات درون سلول‌های مغز می‌پردازد.

نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی، ابزاری است که فعالیت‌های الکتریکی مغز را ضبط می‌کند. در این روش، سیگنال‌های مغزی از طریق الکترودهای سطحی که بر روی پوست قرار می‌گیرند، جمع‌آوری می‌شوند.

این سیگنال‌ها پس از تقویت و حذف نویز، چاپ و تحلیل می‌شوند. آنچه که بر روی کاغذ ظاهر می‌شود، الکتروانسفالوگرام نامیده می‌شود. الکترودها با استفاده از یک کلاه کشی بر روی سر ثابت می‌شوند.

نحوه کار این دستگاه به این صورت است که جریان الکتریکی ناشی از فعالیت نورون‌ها به سطح جمجمه منتقل می‌شود. این فعالیت الکتریکی بسیار ضعیف و در حد میکرو ولت است.

دستگاه EEG از طریق الکترودهای کوچکی که به جمجمه متصل می‌شوند، این فعالیت را ثبت کرده و به شکل امواج مغزی نمایش می‌دهد.

الکترودها به‌عنوان هدایت‌کننده عمل می‌کنند و جریان الکتریکی را به شکل غیر تهاجمی و ایمن منتقل می‌کنند. این الکترودها اطلاعات مغز را از طریق سیم به یک تقویت‌کننده و سپس به یک دستگاه ثبت داده ارسال می‌کنند.

این الکترودها معمولاً با روکشی از نقره پوشیده شده‌اند و سیگنال‌ها را به یک رایانه کوچک ارسال می‌کنند. این رایانه نتایج را ثبت می‌کند. امواج مغزی به‌صورت الگوهای سینوسی (شامل قله‌ها و دره‌ها) در نوار مغزی نمایش داده می‌شوند.

متخصص مغز و اعصاب به دنبال الگوهای نامنظم در این امواج است، زیرا وجود چنین الگوهایی می‌تواند نشانه‌ای از تشنج یا اختلالات مغزی دیگر باشد.

اندازه‌گیری‌های الکتروانسفالوگرافی (EEG) نشان‌دهنده‌ی ارتباط بین جریان‌های الکتریکی درون جمجمه و ولتاژهای ناشی از آن بر روی سطح سر است.

این ولتاژها جنبه‌های خاصی از پردازش و عملکرد الکتریکی مغز را منعکس می‌کنند، از جمله فعالیت‌های مناطق مختلف مغز در پاسخ به محرک‌ها و در حین انجام وظایف شناختی.

سیگنال‌های جمع‌آوری‌شده از جمجمه پس از تقویت توسط آمپلیفایر، به صورت امواج مغزی یا داده‌ها نمایش داده می‌شوند.

مطالب مرتبط:

کاربرد QEEG

نقشه مغزی QEEG چیست؟

نورون ها و امواج مغزی

کاربردهای نوار مغزی

از طریق دستگاه الکتروانسفالوگرافی (EEG) می‌توان به ارزیابی انواع فعالیت‌های مغزی، اندازه‌گیری شدت آن‌ها و شناسایی نواحی فعال در مغز پرداخت.

این دستگاه نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی با ثبت امواج الکتریکی تولید شده توسط نورون‌ها، تصویری دقیق از وضعیت فعالیت‌های مغزی در زمان‌های مختلف فراهم می‌آورد. این اطلاعات می‌تواند در حوزه‌های متعدد پزشکی، روان‌شناسی و حتی علوم شناختی به کار گرفته شود.

یکی از کاربردهای بارز نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی در تشخیص اختلالات عصبی مانند صرع است. با تحلیل الگوهای ثبت شده، پزشکان قادر به شناسایی نوع و شدت حملات می‌شوند و می‌توانند درمان‌های مناسب‌تری را پیشنهاد دهند. همچنین در درمان اختلالات خواب، نوار مغزی به تعیین مراحل مختلف خواب و شناسایی مشکلاتی نظیر آپنه خواب کمک می‌کند.

در حوزه روان‌شناسی، این تکنیک ابزاری مؤثر برای بررسی واکنش‌های عصبی به محرک‌های عاطفی و شناختی است. محققان می‌توانند با تجزیه و تحلیل امواج مغزی، درک بهتری از فرآیندهای تصمیم‌گیری و احساسات انسان به دست آورند.

به‌علاوه، نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی در تحقیقات مرتبط با بیماری‌های روانی، مانند افسردگی و اضطراب، به شناسایی تغییرات الکتریکی مرتبط با این اختلالات کمک می‌کند.

این فناوری همچنین در زمینه‌های غیرپزشکی نیز کاربردهای جذابی دارد. به عنوان مثال، در صنعت بازی‌های ویدئویی، استفاده از نوار مغزی برای تحلیل واکنش‌های بازیکنان و بهینه‌سازی تجربه بازی در حال گسترش است.

برخی از شرکت‌ها در حال توسعه فناوری‌هایی هستند که به بازیکنان اجازه می‌دهد با استفاده از امواج مغزی خود، شخصیت‌های بازی را کنترل کنند.

در نهایت، پیشرفت‌های جدید در زمینه نوار مغزی نویدبخش آینده‌ای است که در آن می‌توان از این تکنیک برای ایجاد رابط‌های مغز و کامپیوتر استفاده کرد. این نوع فناوری می‌تواند به افرادی که از مشکلات حرکتی رنج می‌برند، کمک کند تا با فکر کردن به حرکات مورد نظر، دستگاه‌های مختلف را کنترل کنند.

در مجموع، فناوری نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی نه تنها در علم پزشکی، بلکه در بسیاری از جنبه‌های زندگی روزمره، به عنوان ابزاری نوآورانه و کاربردی در حال گسترش است و به ما این امکان را می‌دهد که به درک عمیق‌تری از فعالیت‌های مغزی و ارتباطات انسانی دست یابیم.

به این ترتیب، ثبت، تحلیل و بررسی سیگنال‌های امواج مغزی با استفاده از نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی در طیف وسیعی از کاربردهای تشخیصی و پژوهشی مؤثر است، از جمله:
۱- شناسایی آسیب‌های مغزی و تعیین مکان آن‌ها
۲- بررسی تشنج‌ها
۳- تشخیص اختلالات روانی
۴- مطالعه خواب و تحلیل ناهنجاری‌های آن
۵- مشاهده و تحلیل واکنش‌های مغز به محرک‌های حسی
۶- تحقیقات مرتبط با سیستم‌های رابط مغز و کامپیوتر (BCI).