نقشه مغزی یا QEEG چیست؟
نقشه مغزی که به عنوان QEEG نیز شناخته میشود، ابزاری برای تشخیص اختلالات و بیماریهای مغزی و همچنین وسیلهای برای تحقیقات علمی است. این نقشه با استفاده از دستگاه الکتروانسفالوگرافی (EEG) به دست میآید.
نورونها که سلولهای عصبی هستند، برای ارتباط با یکدیگر و سایر سلولهای بدن پیامهای عصبی را منتقل میکنند. در حین این فرآیند، جریان الکتریکی تولید میشود که به آن سیگنال الکتریکی گفته میشود.
در هر لحظه، میلیاردها سیگنال الکتریکی بین سلولهای عصبی در حال جابجایی هستند. ترکیب این سیگنالها میدان الکتریکی را در مغز و اطراف آن ایجاد میکند. بنابراین میتوان گفت که زبان مغز، فعالیت الکتریکی آن است.
برای درک عملکرد مغز و ترجمه پیامهای آن، لازم است که سیگنالهای مغزی پردازش و تجزیه شوند. یکی از روشهای پردازش این سیگنالها، تجزیه فعالیت الکتریکی به فرکانسهای مختلف و دستهبندی آنها بر اساس کارکردشان است. این سیگنالهای دستهبندی شده به نام امواج مغزی شناخته میشوند.
نقشه مغزی (QEEG) چیست؟
آسیبهای فیزیکی به مغز، مانند ضربه مغزی، میتواند جریان الکتریکی طبیعی آن را مختل کند. عوامل ژنتیکی، محیطی و اختلالاتی مانند تشنج، التهاب مغزی، اضطراب، افسردگی و اختلالات یادگیری نیز میتوانند بر فعالیت امواج مغزی تأثیر بگذارند.
علاوه بر این، برای شناسایی بیماریهای روانی و شناختی نظیر آلزایمر و پارکینسون، استفاده از نقشه مغزی ضروری است. الکتروانسفالوگرافی (EEG) یا نوار مغزی، ابزاری تشخیصی است که امکان ثبت فعالیت امواج مغزی را فراهم میکند.
الکتروانسفالوگرافی کمی (QEEG) که به نام نقشه مغزی نیز معروف است، تجزیه و تحلیل جامعی از امواج مغزی ارائه میدهد. این فرآیند شامل پردازش امواج خام EEG و ارائه یک تحلیل دقیق از آنهاست.
در حالی که QEEG به روشی مشابه با EEG ثبت میشود، دادههای بهدستآمده از آن برای ایجاد نقشههای توپوگرافی رنگی که فعالیت الکتریکی قشر مغز را نشان میدهد، مورد استفاده قرار میگیرد.
برخلاف سایر تکنیکهای تصویربرداری مغز که عواملی چون جریان خون مغزی و متابولیسم را بررسی میکنند، QEEG به اندازهگیری فعالیت الکتریکی مغز میپردازد.
نتایج حاصل از QEEG تجزیه و تحلیل عمیقی از ویژگیهای امواج مغزی از جمله فاز، دامنه، قدرت و فرکانس فراهم میکند. گاهی اوقات اختلال در این امواج میتواند نشانهای از یک نابهنجاری باشد.
با استفاده از QEEG میتوان عملکرد مغز را بررسی کرد و مشخص نمود که در کدام نواحی فعالیت الکتریکی کاهش یا افزایش یافته است. این اطلاعات به شناسایی نقاط قوت و ضعف مغز و مشکلات (اختلالات) آن کمک میکند.
اختلالاتی مانند ADHD، اضطراب، افسردگی، آلزایمر و اختلالات یادگیری از طریق QEEG قابل شناسایی هستند.
روش به دست آوردن نقشه مغزی (QEEG)
برای تهیه نقشه مغزی، ابتدا کلاهی مخصوص به دستگاه EEG که دارای الکترودهای متعددی است، بر روی سر فرد قرار میگیرد تا نوار مغزی او ثبت شود.
این الکترودها مسئول ضبط امواج مغزی هستند و به منظور تسهیل دریافت سیگنالها، از یک ژل ویژه در محل اتصال آنها به سر استفاده میشود.
در حین فرآیند ثبت نقشه مغزی، ممکن است از فرد خواسته شود که چشمانش را بسته یا باز نگه دارد، یا حتی فعالیتهایی مانند خواندن متنی یا انجام محاسبات ریاضی ساده را انجام دهد.
فرد باید تا حد امکان در حالت آرامش و بیحرکت باقی بماند و از هر گونه حرکت اضافی، فشردن دندانها، پلک زدن و قورت دادن آب دهان خودداری کند.
پس از پایان ثبت الکتروانسفالوگرافی، اطلاعات به دست آمده به کمک نرمافزار به اعداد تبدیل شده و به بانک اطلاعاتی نقشه مغزی منتقل میشود.
در مرحله بعد، پردازشهای ریاضی پیچیدهای بر روی دادههای EEG انجام میشود که نتایج آن به شکل تصاویری رنگی (سرهای رنگی) ارائه میشود که به آن QEEG یا نقشه مغزی میگویند.
در نهایت، تحلیل نقشه مغزی با استفاده از بانک اطلاعاتی نقشه مغزی نرمال انجام میشود. این بخش به بررسی تفاوتهای عملکرد مغز فرد آزمایش شده در مقایسه با افراد سالم میپردازد.
وجود یا عدم وجود هر یک از امواج مغزی در نواحی مختلف سر در شرایط گوناگون میتواند نشانهای از اختلالات باشد.
مقایسه نقشه مغزی نرمال و غیر نرمال
برای تشخیص ناهنجاریهای مغزی در یک فرد، لازم است نقشه مغزی او با QEEG افرادی که در پایگاه داده نرمال هستند، مقایسه شود.
از آنجایی که فعالیت الکتریکی مغز با افزایش سن تغییر میکند، پایگاه داده نرمال باید بر اساس QEEG افرادی که در سن و جنس مشابه با فرد بیمار هستند، تنظیم گردد.
این پایگاه داده از نقشههای مغزی ثبت شده از تعدادی از افراد سالم تشکیل میشود. در این دادهها، مقایسهها به صورت Z scores ارائه میشوند.
با استفاده از نقشه مغزی، امکان شناسایی ناهنجاریهای عملکرد مغز فراهم میشود و با تطبیق آن با الگوهای سالم، نوع اختلال مشخص میگردد. نحوه تعامل این امواج در مغز به ما اجازه میدهد که عملکرد صحیح یا نامناسبی داشته باشیم.
در نقشه مغزی، پس از اندازهگیری امواج، به هر موج رنگ خاصی بر اساس شدت آن اختصاص داده میشود. رنگ هر سر در این نقشه نشاندهنده فعالیت یک موج مغزی است.
اگر هر کدام از امواج عملکرد طبیعی داشته باشد، سر به رنگ سبز نمایش داده میشود. در صورتی که شدت موج بیشتر از حالت طبیعی باشد (که نشاندهنده مشکل در عملکرد مغز است)، دستگاه آن را با رنگهای زرد، نارنجی و قرمز نشان میدهد.
چنانچه شدت موج کمتر از حالت طبیعی باشد (که باز هم نشانهای از اختلال در مغز است)، رنگهای آبی و بنفش نمایش داده میشوند. این سرهای رنگی به عنوان نقشه مغزی شناخته میشوند.
برای آشنایی با بروزترین دستگاههای نقشه مغزی (QEEG) فروشگاه تخصصی نورومدیکا به این لینک مراجعه کرده و یا با ما با شماره 09120134797 تماس بگیرید.
