درمان سکته مغزی با rTMS – مزایای دستگاه ار تی ام اس برای سکته مغزی
درمان سکته مغزی با rTMS یکی از روش های جدید و غیرتهاجمی در حوزه توانبخشی عصبی است که با استفاده از پالس های مغناطیسی، فعالیت بخش های مشخصی از مغز را تنظیم و تحریک می کند. این روش می تواند به بهبود توانایی های حرکتی، گفتاری، شناختی و حتی خلق وخو در برخی بیماران پس از سکته مغزی کمک کند.
برای سکته مغزی دستگاه rTMS آر تی ام اس معمولا با هدف فعال سازی نواحی آسیب دیده مغز یا کاهش فعالیت بیش از حد بخش های سالم مورد استفاده قرار می گیرد. این درمان اغلب به تنهایی کافی نیست و زمانی نتیجه بهتری دارد که در کنار روش هایی مانند فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و سایر برنامه های توانبخشی انجام شود. در ادامه بررسی می کنیم rTMS چیست، چگونه برای بیماران سکته مغزی به کار می رود، چه مزایایی دارد و چه افرادی باید پیش از انجام آن احتیاط بیشتری داشته باشند.
rTMS چیست؟
rTMS یا تحریک مغناطیسی مکرر مغز روشی غیرتهاجمی برای تحریک نواحی خاصی از مغز است. در این روش یک کویل مغناطیسی روی سر بیمار قرار می گیرد و پالس های مغناطیسی کنترل شده را به بخش های هدف در مغز ارسال می کند. این درمان نیازی به جراحی، بیهوشی یا بستری شدن ندارد و معمولا در محیط کلینیکی نیز انجام می شود. پالس های مغناطیسی ایجاد شده توسط دستگاه rTMS می توانند فعالیت سلول های عصبی را تغییر دهند و به تنظیم ارتباطات عصبی در مغز کمک کنند.
در جواب TMS چیست میتوان گفت: در توانبخشی پس از سکته مغزی، rTMS با هدف کمک به بازسازی مسیرهای عصبی، بهبود عملکرد حرکتی، تقویت گفتار، افزایش تمرکز و کاهش برخی عوارض عصبی و روانی به کار می رود البته این روش باید توسط متخصص یا فرد آموزش دیده و بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود.
درمان سکته مغزی با آر تی ام اس چگونه انجام می شود؟
پس از سکته مغزی ممکن است بخشی از بافت مغز دچار آسیب شود و همین موضوع عملکرد های مختلف بدن را تحت تاثیر قرار دهد. بسته به محل و شدت سکته، بیمار ممکن است با مشکلات حرکتی، گفتاری، بلع، تعادل یا اختلالات شناختی رو به رو شود.
برخی از شایع ترین عوارض های سکته مغزی عبارت اند از:
- ضعف یا فلج شدن دست و پا
- کاهش کنترل حرکتی در اندام ها
- اختلال در صحبت کردن یا درک گفتار
- مشکل در جویدن و بلع غذا
- نداشتن تعادل هنگام ایستادن یا راه رفتن
- کاهش تمرکز، حافظه یا توانایی های شناختی
- افسردگی و تغییرات خلقی پس از سکته
در درمان سکته مغزی با rTMS، متخصص ابتدا نواحی هدف مغز را مشخص می کند. سپس کویل دستگاه روی قسمت مشخصی از سر قرار می گیرد و پالس های مغناطیسی به ناحیه مورد نظر ارسال می شوند. این پالس ها باعث ایجاد جریان های الکتریکی بسیار ضعیف در مغز می شوند و می توانند فعالیت سلول های عصبی را افزایش یا کاهش دهند. هدف از این کار، کمک به مغز برای بازآموزی عملکرد های ازدست رفته و تقویت مسیرهای عصبی سالم است. برای مثال در بیمارانی که دچار ضعف دست شدهاند، تحریک نواحی مرتبط با حرکت می تواند در کنار تمرین های توانبخشی به بهبود کنترل حرکتی کمک کند.
در برخی گزارش ها اشاره شده است که استفاده از دستگاه rTMS در بیماران سکته مغزی می تواند در بخشی از بیماران باعث بهبود قدرت عضلات اندام فوقانی شود. همچنین این روش ممکن است در کاهش افسردگی پس از سکته نیز نقش داشته باشد. معمولا بهترین نتایج زمانی دیده می شود که درمان در ماه های ابتدایی پس از سکته به ویژه کمتر از 6 ماه آغاز شود.
تعداد جلسات rTMS برای سکته مغزی بسته به وضعیت بیمار، شدت آسیب، هدف درمان و نظر پزشک متفاوت است. در بسیاری از موارد، جلسات به صورت روزانه یا چند بار در هفته انجام می شود و دوره درمان ممکن است حدود 10 تا 30 جلسه باشد.
مزایای دستگاه rTMS برای سکته مغزی
سکته مغزی می تواند تاثیر زیادی بر کیفیت زندگی بیمار بگذارد. همانطور که گفتیم بسیاری از بیماران پس از سکته با ضعف حرکتی، اختلال گفتار، مشکلات روحی و کاهش استقلال در انجام کارهای روزمره مواجه می شوند. به همین دلیل استفاده از روش های کمکی در کنار توانبخشی اهمیت زیادی دارد. درمان سکته مغزی با rTMS یکی از روش های غیردارویی است که می تواند در برخی بیماران به روند بهبودی کمک کند. مهم ترین مزایای این روش عبارت اند از:
بهبود حرکت دست و اندام فوقانی
یکی از کاربرد های مهم rTMS در بیماران سکته مغزی، کمک به بهبود عملکرد حرکتی دست و بازو است. بسیاری از بیماران پس از سکته در حرکت دادن دست، گرفتن اشیا یا انجام فعالیت های ظریف روزانه دچار مشکل می شوند. زمانی که rTMS همراه با تمرین های توانبخشی، فیزیوتراپی و کاردرمانی انجام شود ممکن است به بهبود کنترل حرکتی، افزایش قدرت عضلات و بازگشت بهتر عملکرد اندام فوقانی کمک کند.
کمک به بهبود اختلال گفتار یا آفازی
آفازی یکی از مشکلاتی است که ممکن است پس از سکته مغزی ایجاد شود. در این وضعیت بیمار ممکن است در صحبت کردن، نام بردن اشیا، تکرار کلمات یا درک زبان دچار مشکل شود. rTMS در برخی بیماران مبتلا به آفازی پس از سکته می تواند به بهبود گفتار کمک کند. این روش با تحریک یا تنظیم فعالیت نواحی زبانی مغز ممکن است بر توانایی نامیدن، تکرار کلمات و گفتار خود به خودی اثر مثبت داشته باشد.
کاهش افسردگی پس از سکته مغزی
افسردگی پس از سکته مغزی یکی از عوارض شایع و مهم است. کاهش توانایی جسمی، وابستگی به دیگران و تغییرات مغزی ناشی از سکته می تواند باعث افت روحیه و افسردگی شود. از آنجایی که rTMS در درمان برخی انواع افسردگی نیز کاربرد دارد ممکن است در بیماران دچار افسردگی پس از سکته مغزی نیز مفید باشد.
بررسی اثر rTMS بر بلع، درد و عملکرد شناختی
علاوه بر حرکت و گفتار، rTMS در زمینه هایی مانند اختلال بلع، درد های عصبی، مشکلات شناختی و اختلالات توجه پس از سکته نیز مورد بررسی قرار گرفته است. با این حال، میزان اثربخشی این روش در همه این موارد یکسان نیست و هنوز برای برخی کاربرد ها به شواهد و مطالعات بیشتری نیاز است.
به همین دلیل نباید rTMS را جایگزین قطعی سایر درمان های توانبخشی دانست. این روش بیشتر بهعنوان یک درمان کمکی در کنار برنامه جامع توانبخشی استفاده می شود.
عوارض درمان سکته مغزی با تحریک مغناطیسی مغز
درمان سکته مغزی با تحریک مغناطیسی مغز یا TMS معمولا روشی ایمن و قابل تحمل در نظر گرفته می شود اما مانند هر روش درمانی دیگر ممکن است با عوارضی همراه باشد. بیشتر عوارض این روش خفیف و موقتی هستند و معمولا پس از مدت کوتاهی برطرف می شوند. شایع ترین عوارض احتمالی rTMS عبارت اند از:
- سردرد خفیف
- احساس ناراحتی در محل قرار گرفتن کویل
- سرگیجه بسیار کم و کوتاه مدت
- خستگی پس از جلسه درمان
- گزگز یا احساس تحریک روی پوست سر
- حساسیت به صدای کلیک دستگاه
- در موارد بسیار نادر احتمال بروز تشنج وجود دارد. این خطر بیشتر در افرادی مطرح است که سابقه صرع، تشنج، آسیب مغزی شدید، مصرف برخی داروها یا وجود وسایل فلزی و کاشتنی در سر دارند.
به همین دلیل پیش از شروع درمان باید وضعیت بیمار، سابقه بیماری ها، داروهای مصرفی و وجود هرگونه ایمپلنت یا قطعه فلزی بررسی شود. انجام rTMS بدون ارزیابی تخصصی پزشک متخصص توصیه نمی شود.
چه کسانی نباید rTMS انجام دهند؟
اگرچه rTMS یک روش غیرتهاجمی است اما برای همه افراد مناسب نیست. برخی بیماران باید پیش از انجام این درمان با دقت بیشتری بررسی شوند یا ممکن است کاندید مناسبی برای آن نباشند. موارد احتیاط یا منع انجام rTMS شامل موارد زیر است:
- سابقه صرع یا تشنج
- وجود فلز یا ایمپلنت الکترونیکی در ناحیه سر و گردن
- کاشت حلزون شنوایی
- کلیپس آنوریسم مغزی
- محرک مغزی یا برخی پمپ های کاشتنی
- وجود قطعات فلزی نزدیک مغز
- ضربان ساز قلب یا دفیبریلاتور در برخی شرایط
- مصرف داروهایی که احتمال تشنج را افزایش می دهند.
- تومور فعال مغزی
- شرایط پزشکی ناپایدار
در صورتی که بیمار سابقه بیماری خاصی دارد یا داروی خاصی مصرف می کند لازم است پیش از شروع درمان، این موضوع را با پزشک متخصص در میان بگذارد.
هزینه درمان سکته مغزی با آر تی ام اس
هزینه درمان سکته مغزی با rTMS در مراکز مختلف یکسان نیست. این هزینه به عوامل متعددی از جمله تعداد جلسات، شدت مشکل بیمار، نوع پروتکل درمانی، تجربه پزشک یا درمانگر، تجهیزات مورد استفاده و تعرفه کلینیک بستگی دارد. در برخی مراکز، هزینه rTMS ممکن است بر اساس تعداد نواحی مغزی یا لوب هایی که تحت تحریک قرار می گیرند محاسبه شود. همچنین ممکن است تعداد جلسات مورد نیاز برای هر بیمار متفاوت باشد.
برای اطلاع دقیق از هزینه نهایی، بهتر است بیمار ابتدا توسط متخصص ارزیابی شود تا مشخص شود چه تعداد جلسه و چه نوع پروتکلی برای او مناسب تر است.
آیا rTMS برای همه بیماران سکته مغزی موثر است؟
اثر rTMS در همه بیماران یکسان نیست. عواملی مانند سن بیمار، شدت سکته، محل آسیب مغزی، زمان شروع درمان، میزان همکاری بیمار در توانبخشی و وجود بیماریهای زمینهای میتوانند بر نتیجه درمان تأثیر بگذارند.
بیمارانی که در کنار rTMS، برنامه منظم توانبخشی شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و تمرین های خانگی را دنبال می کنند معمولا شانس بیشتری برای بهبود دارند. بنابراین rTMS نباید بهعنوان یک درمان مستقل و معجزه آسا در نظر گرفته شود بلکه بهتر است بخشی از یک برنامه درمانی کامل باشد.
جمع بندی
همانطور که در این مطلب توضیح دادیم درمان سکته مغزی با rTMS یکی از روش های نوین توانبخشی مغز است که با تحریک مغناطیسی نواحی هدف، می تواند به بهبود برخی عوارض پس از سکته کمک کند. این روش ممکن است در بهبود حرکت دست و بازو، کاهش اختلالات گفتاری، کمک به کنترل افسردگی و تقویت روند توانبخشی نقش داشته باشد.
با وجود مزایای احتمالی، rTMS باید حتما زیر نظر پزشک متخصص و پس از بررسی دقیق شرایط بیمار انجام شود. انتخاب زمان مناسب، تعداد جلسات، ناحیه تحریک و همراه کردن این روش با درمان های توانبخشی نقش مهمی در نتیجه نهایی دارد.
در صورتی که بیمار پس از سکته مغزی دچار ضعف حرکتی، اختلال گفتار، افسردگی یا سایر مشکلات عصبی شده است، مشورت با متخصص مغز و اعصاب یا طب فیزیکی می تواند بهترین مسیر درمان را مشخص کند.
